تجمعات ملی مردمی نباید تریبون جریان های سیاسی شود

جواد آرین منش، جامعه شناس و مدرس دانشگاه، در گفت وگو با ایکنا، درباره نقش حضور و کنش مردم در شرایطی که جامعه با فشارها و تهدیدهای خارجی مواجه است، اظهار کرد: به طور کلی پیروزی انقلاب اسلامی مرهون وحدت و انسجام ملی، همبستگی اجتماعی، وحدت فرماندهی و رهبری و حضور مردم در صحنه ها بوده است. از آغاز پیروزی انقلاب اسلامی تا امروز، هرگاه مردم در مسائل مختلف حضوری منسجم و چشمگیر داشته اند، کشور توانسته است از پیچ های تاریخی و خطرناک به خوبی عبور کند.

وی با تأکید بر اینکه دوران پیروزی انقلاب اسلامی نمادی از وحدت، انسجام، یکپارچگی، وحدت رهبری و حضور مؤمنانه مردم در صحنه بود، افزود: پس از آن نیز در دوران دفاع مقدس و جنگ هشت ساله، اگر توانستیم از میهن اسلامی و خاک کشور دفاع کنیم و در برابر دشمنان قسم خورده ایستادگی جانانه ای داشته باشیم، باز هم این موفقیت مرهون حضور و مشارکت مردم در صحنه، وحدت، انسجام و همبستگی اجتماعی بود.

آرین منش ادامه داد: امروز نیز که کشور ما درگیر یک جنگ تحمیلی و ناخواسته است، قطعاً اهمیت انسجام ملی و همبستگی اجتماعی در برابر دشمنان، یک اصل انکارناپذیر است. البته جنگ ابعاد گوناگونی دارد؛ یک بخش آن منازعه نظامی است، بخش دیگر هدف قرار دادن هویت و استقلال ملی و بخش دیگری نیز به دیپلماسی، مذاکره و گفت وگو مربوط می شود و هر نهاد و مجموعه ای باید به وظایف خود عمل کند.

وحدت ملی صرفاً به حضور در خیابان محدود نمی شود

این جامعه شناس تصریح کرد: طبیعی است که دولتمردان، سیاسیون و مذاکره کنندگان باید وظایف دیپلماسی خود را به درستی انجام دهند و از منافع ملی دفاع کنند. رزمندگانی که در صحنه نبرد حضور دارند نیز باید به وظایف خود در دفاع از مرزهای میهن اسلامی عمل کنند و مردم نیز وظیفه دارند انسجام، همبستگی و وحدت ملی را حفظ کنند.

وی با بیان اینکه وحدت ملی صرفاً به حضور در خیابان محدود نمی شود، گفت: حفظ وحدت و انسجام ملی می تواند در اشکال گوناگونی ظهور و بروز داشته باشد. برای مثال، کمک به مردم و همنوعان، تلاش فعالان عرصه اقتصادی برای کاهش فشارهای اقتصادی بر مردم و همچنین استفاده از ظرفیت رسانه ها برای حرکت در مسیر انسجام ملی و همبستگی اجتماعی، همگی می تواند مصادیقی از این موضوع باشد.

آرین منش اظهار کرد: بنابراین، وحدت و همبستگی ملی می تواند در اشکال مختلف تجلی پیدا کند، اما آنچه مسلم است این است که همبستگی و انسجام ملی، رمز موفقیت ما در همه عرصه های سیاسی، اقتصادی، نظامی و اجتماعی است.

ضرورت تبدیل واکنش اجتماعی به سرمایه پایدار

وی با اشاره به ضرورت تبدیل ظرفیت اجتماعی موجود به سرمایه ای پایدار برای انسجام کشور، بیان کرد: البته بخش عمده این موضوع متوجه دولتمردان است؛ زیرا مردمی که وفاداری خود را به نظام اعلام می کنند و با آرای خود دولت و مجلس را شکل می دهند، انتظار دارند بهترین تصمیم ها در مسیر رفاه و آسایش آنان اتخاذ شود.

این مدرس دانشگاه افزود: مشکلات فزاینده امروز مانند فقر، فساد و تبعیض و تورم لجام گسیخته، مردم را رنج می دهد. نمی توان انتظار داشت مردم وحدت و انسجام خود را حفظ کنند، اما مسئولان وظایف خود را به درستی انجام ندهند و منافع ملی را فراموش کنند. واقعیت این است که در گام نخست باید منافع مردم مورد توجه قرار گیرد.

وی تأکید کرد: اگر فشارهایی که بر دوش مردم وجود دارد برداشته نشود، صرفاً با گفتاردرمانی نمی توان به وحدت و انسجام رسید. بخشی از مردم نیز با حضور خود در خیابان می خواهند نشان دهند که حامی نظام هستند، اما این همه مردم نیستند و تنها بخشی از جامعه را شامل می شود. گروه های دیگری از مردم نیز باید به گونه ای امیدوار باشند و در اشکال گوناگون همبستگی و وحدت خود را نشان دهند و از نظام اسلامی حمایت کنند.

آرین منش در ادامه درباره نقش سایر بخش ها در تقویت انسجام ملی گفت: اگر کسانی که در عرصه دیپلماسی در حال مذاکره هستند، وظایف خود را به درستی انجام ندهند، نمی توان همه مسئولیت حفظ وحدت و انسجام را بر دوش مردم گذاشت. برای مثال، اگر قرار است به یک تفاهم برسیم، این تفاهم را می توانستیم پنج سال پیش یا چهار سال پیش نیز برسیم. پس از تصمیمات نادرست، جنگ تحمیل شود، خسارت های فراوان و جبران ناپذیری وارد شود و بعد دوباره به نقطه اول بازگردیم، قابل تأمل است.

وی ادامه داد: یعنی در شرایطی که رهبر انقلاب شهید شده و صدها نفر از فرماندهان و نخبگان کشور به شهادت رسیده اند، شاید می توانستیم با یک دیپلماسی هوشمندانه از وقوع این اتفاقات جلوگیری کرد و اکنون دوباره به همان نقطه اول برگردیم؟! این نشان می دهد وظایف صرفا بر دوش مردم نیست بلکه وظیفه همگانی است؛ سیاستمدران، دولتمردان و مذاکره کنندگان همه در این زمینه نقش دارند که می تواند مجموعه این اقدامات، وحدت وانسجام بلندمدت برای کشور به همراه داشته باشد.

این جامعه شناس با اشاره به ورود برخی اغراض سیاسی به تجمعات داخلی و تأثیر این مسئله بر ملی بودن این تجمعات اظهار کرد: این نکته مهمی است و باید مراقب باشیم تجمعات خیابانی به ضد خودشان تبدیل نشوند.

وی با اشاره به اظهارات محمدباقر قالیباف درباره ضرورت جلوگیری از تبدیل شدن تنگه هرمز به ضد خودش، گفت: آقای قالیباف در مقطعی اشاره کردند که باید تدبیری اندیشیده شود تا تنگه هرمز به ضد خودش تبدیل نشود؛ یعنی رفت وآمدها و استفاده کشورها از این تنگه به گونه ای باشد که همه بتوانند از آن بهره مند شوند و با بسته شدن تنگه، آن را به ضد خودش تبدیل نکنیم. این جمله حکیمانه ای بود و می توان همین موضوع را در ارتباط با تجمعات خیابانی نیز مطرح کرد.

آرین منش تصریح کرد: با قاطعیت عرض می کنم اگر تجمعات خیابانی به تریبونی برای یک جریان افراطی یا هر جناح خاصی تبدیل شود، این تجمعات در واقع به ضد خودشان تبدیل شده اند. چنین وضعیتی موجب خنثی شدن این حرکت می شود و نه تنها در مسیر وحدت و انسجام ملی مؤثر نیست، بلکه می تواند خود به عاملی برای تضاد، کشمکش و درگیری میان مردم تبدیل شود و به صورت طبیعی جامعه را به گروه های مختلف تقسیم کند.

تکثر اجتماعی؛ سرمایه ای که نباید از تجمعات حذف شود

این جامعه شناس در تشریح این امر که تجمعات خیابانی در هفته ها و روزهای نخست از تکثر اجتماعی و حضور طیف های مختلف مردم برخوردار بوده، اما به مرور این تکثر کمرنگ شده است، گفت: ما در کشوری زندگی می کنیم که از تنوع گسترده فرهنگی و قومی برخوردار است. اقوام گوناگونی همچون کردها، ترک ها، لرها، بلوچ ها و فارس ها و صدها گروه و جریان فرهنگی گوناگون در کنار یکدیگر زندگی می کنند.

وی افزود: قاعدتاً اگر یک جریان یا گروه خاص، خیابان یا تریبون های خیابانی را در اختیار داشته باشد، این مسئله نه تنها وحدت ملی را تأمین و تضمین نمی کند، بلکه باعث ایجاد اختلاف خواهد شد و شکاف را در میان صفوف مردم افزایش می دهد.

آرین منش با تأکید بر اینکه استمرار یک حرکت اجتماعی نیز نیازمند تدبیر و مدیریت است، گفت: افرادی که وارد عرصه خیابان شده اند، در نهایت کار و زندگی دارند. ممکن است تعدادی از افراد در روزهای نخست یک روز، دو روز، 10 روز یا حتی 100 روز در خیابان حضور داشته باشند، اما در نهایت خسته می شوند. بنابراین، استمرار این حرکت به شکلی که مثلاً از 10 درصد تجمعات ابتدایی باقی بماند، به نظر من ضدتبلیغ است و دیگر نمی توان آن را تبلیغ تلقی کرد.

وی ادامه داد: کسانی که این گروه ها و حرکت ها را مدیریت می کنند، باید به ابعاد مختلف مسئله توجه داشته باشند و بررسی کنند که آیا استمرار این حرکت، که خود نوعی نمایش حضور مردم است، زمانی که به بخش بسیار کوچکی از مردم محدود شود، همچنان باید ادامه پیدا کند یا خیر؟!

استمرار تجمعات نیازمند برنامه ریزی و مدیریت است

این مدرس دانشگاه با بیان اینکه هر حرکت اجتماعی به برنامه ریزی، تدبیر و مدیریت نیاز دارد، اظهار کرد: اگر قرار باشد این حرکت از یک اقیانوس به یک رودخانه کوچک و بعد به یک آب باریک تبدیل شود، طبیعتاً آثار مثبت خود را از دست خواهد داد.

این جامعه شناس با تأکید بر اینکه می توان شکل این تجمعات تغییر کند، افزود: این حالت یکنواخت و به این شکل و شیوه ثابتی که روز به روز از تعداد کاسته می شود نباشد.

آرین منش در پایان تأکید کرد: بنابراین، اگر این تجمعات مدیریت نشود، دقیقاً مانند همان جمله ای که درباره تنگه هرمز مطرح کردم، به ضد خودش تبدیل خواهد شد.

انتهای پیام